کدخبر : 2983
یکشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۲۲:۱۵

گفتگو با جهانگیر جعفری به بهانه رونمایی کتاب قلعه شیخ

به بهانه رونمایی کتاب بهشت کوچک سرزمین من “قلعه شیخ”فردین احمدی سردبیر خبرگزاری شهریار نیوز با جهانگیر جعفری نویسنده، مدرس دانشگاه به گفتگو نشست.
جهانگیر جعفری بیان کرد:
دیار تویسرکان ، شاعران خوش ذوق و سلیقه ای دارد و از میان آن ها می توان به شاعر معروف عصر صفوی، میررضی آرتیمانی اشاره کرد و در این میان هستند شاعرانی که گاه شعرشان با لهجه شیرین تویسرکانی آمیخته می شود و گاه تنها برای تویسرکان می سرایند.

و شعر ذیل توسط جواد عبدالمالکی برای معرفی تویسرکان ارسال شده است.

سلام ای شهر من ای شهر گردو
سلام ای عاشق دور از هیاهو

زمشرق کوه الوندت نشانه
به مغرب خان و گرمز آشیانه

به قلبت یک نگینی خانه دارد
حیقوق نبی کاشانه دارد

رضی الدین که شعرش دلنشین است
به آرتیمان تو منزل نشین است

یکی مسجد که نامش باغوار است
بساط نذر و نذری برقرار است

درختانش کهنسال و تنومند
شوی از دیدنش مسرور و خرسند

به سرکان و ریواسیجان و باپیر
ببینی خرمی جانا دل سیر

به نامش مست و خرم می شود جان
که خرم باشد و رودش فراوان

به خرم رود اگر هست آشیانت
به شهن آباد و کهنوش اشترانت

یقین پا در دل جنت نهادی
تو در دل شادی بی حد نهادی

چه زیبا گردنه دارد سرابی
چه آبی دارو این سد سرابی

که آبش برکت بسیار دارد
کند شکر خدا خلق سرابی

به فریازان ز جمع خط نویسان
یکی شاعر بود نامش درخشان

دلت را گر سپاری دست ایشان
به شعرش میدهد سیقل تن و جان

فرسفج هم دیار سیب زرد است
تن و جانش تو گویی پر زدرد است

زداغ مادر حسرت کشیده
که سروش غرق در خون آرمیده

برای حفظ خاک پاک ایران
جوانانت تو گویی شیر غران

تو را من می ستایم شهر نیکان
همیشه سبز و خرم تویسرکان

این شهر به خاطر تعدد و بزرگی درخت‌های گردویش بسیار معروف است. تویسرکان بعد از شهر همدان، ملایر و نهاوند سومین شهر بزرگ استان به حساب می‌آید. آب و هوای شهر معتدل کوهستانی است. تویسرکان بر روی ویرانه‌های شهر قدیمی رودلاور (رودآورد) که بر اثر حمله مغول و زلزلهٔ پس از ان ویران شده، ساخته شده‌است. در واقع رودلاور از سه قصبهٔ «توی»، «سرکان»، و «شکان» تشکیل شده بود، پس از ویرانی رودآورد، شکان نیز بر اثر زلزله از بین رفت

نام تویسرکان از دو بخش توی و سرکان تشکیل شده‌است. در برخی نواحی ایران محل‌هایی به نام توی هست، برای این‌که اشتباهی رخ ندهد در هر جا چنین محلی باشد به‌نام نزدیکترین محل به آن خوانده می‌شود؛ (مانند توی درواردر دامغان) که نزدیک به قریه دربار است و (توی کازرون) و این توی چون در یک فرسنگی سرکان است به تویسرکان مشهور است. توی و سرکان در اصل نام دو قریه بوده‌اند. توی همان تویسرکان امروزی است و سرکان نام شهری در ۷ کیلومتری تویسرکان امروزی است.قریهٔ سومی نیز در گذشته وجود داشته‌است با نام شکان، که بر اثر زلزله از بین رفته‌است.

جغرافی‌دانان سده سوم و چهارم هجری غالباً تویسرکان را (توی رودلاور) و (توی همدان) نوشته‌اند و این توی احتمالاً با زبان قومی که پیش از مادها در این سرزمین می‌زیسته‌اند، مرتبط است.

در بسیاری از زبان‌های ایرانی کلمه «سر» به معنی بزرگ و مهتر است و «گان» در زبان پهلوی به معنی جا و مکان آبادانست و قبل از استیلاء اعراب نام بسیاری از شهرها و قصبات ایران به گان ختم می‌شد.

به این ترتیب سرکان ممکن است به معنای محلی باشد که بزرگان و خوانین در آن سکونت دارند و در واقع تویسرکان محل سکونت ییلاقی بزرگان شهر رودآور بوده‌است. سرکان شهر ییلاقی در فاصله هشت کیلومتری شمال غرب تویسرکان است؛ و تویسرکان شهری تاریخی و باستانی و مرکز شهرستان می‌باشد. همچنین حکیم خاقانی در کتاب تحفه العراقین گفته:

«زان است که مرز روذرآور؛ نعمت کده ایست شادی آور»

به هر روی، این شهر پس از حمله مغول و استیلای آنان بر این سرزمین از میان رفته و جای آن را «تویسرکان» با فاصله ای اندک از شهر قدیم گرفته‌است.

مردم‌شناسی

زبان مردم شهرستان تویسرکان در بیشتر شهرها، بخش‌ها و روستاها فارسی با لهجه‌ لری است، اما در بعضی از روستاها به زبان‌های لکی و کردی سخن می‌گویند.

محصولات کشاورزی

گردو، سماق، انواع آلو، توت، آلبالو، سیب، گلابی، زعفران، خیار، شوید، سیر و…
شخصیت‌های معروف

حَبَقّوق (حیقوق)

 

آرامگاه حیقوق در تویسرکان

حیقوق هشتمین نبی از دوازده نبی صاحب کتاب بنی اسراییل در عهد عتیق، و معاصر با دانیال نبی است. وی حدود ۲۷۰۰ سال پیش می‌زیسته و نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است. حدود سال ۵۹۰ قبل از میلاد، بخت‌النصر، پادشاه کلده به اورشلیم حمله کرد و
یهودیان زیادی را به قتل رساند و نزدیک به بیست هزار نفر از آنان را اسیر و به شهر بابل پایتخت کلده (که نزدیکبغداد فعلی قرار داشت) انتقال داد. حیقوق در بین این زندانیان بود و مدت طولانی در زندان به سر برد.

در سال ۵۴۸ قبل از میلاد کورش بزرگ پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی طولانی لشکریان کلده را شکست داد، بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسیران و زندانیان یهود را صادر نمود. پس از آزادی از بند اسارت بابلیان، حیقوق به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان (رودآور) ساکن شد و در همین شهر درگذشت.

آرامگاه حیقوق در تویسرکان طی قرون متمادی چندین بار بازسازی شده‌است و آخرین بار توسط محمدعلی‌خان میرزایی (ملک جمشید) در سال ۱۳۴۰ هجری شمسی بازسازی شده‌است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران محسوب می‌شود. هم‌اکنون آرامگاه زیارتگاه اهالی شهرستان تویسرکان و اقلیتهای دینی سایر شهرهای ایران می‌باشد.

رضی‌الدین آرتیمانی

رضی‌الدین آرتیمانی شاعر معروف عصر صفوی است؛ که برای مدتی از میرزایان شاه عباس صفوی نیز بود و به همین دلیل او را «میر» یا «میرزا» رضی الدین می‌نامند.

وی در سال ۱۵۷۰ میلادی در شهرستان تویسرکان (روستای آرتیمان) به دنیا آمد. برای تحصیل به همدان و نزد میر مرشد بروجردی رفت؛ و پس از مدت اندکی به دربار شاه عباس راه یافت و از میرزایان شاه بود. او همچنین داماد خاندان صفوی بوده‌است.

رضاقلی‌خان هدایت در مورد میر رضی چنین نوشته‌است: سیدی است صاحب ذوق و حال عرفانی با افضال در معارف الاهیه مسلم آفاق و در مدارج حقانیه در عالم طاق.

ار میر رضی حدود ۱۲۰۰ بیت شعر (در قالب‌های گوناگون) بجای مانده‌است که ساقی نامه مشهورترین آن است؛ که با این بیت آغاز می‌شود:

الهی به مستان میخانه‌اتبه عقل آفرینان دیوانه‌ات

وی پس از مدتی به وطن خود بازگشت و نهایتاً در سال ۱۶۲۷ میلادی در تویسرکان چشم از جهان فروبست. مدفن این عارف بزرگ، در قسمت شمالی شهرستان تویسرکان، در حوالی میدان هلال احمر، و در محل خانقاهش واقع شده و دارای استراحتگاه نیز می‌باشد.

مطالب مرتبط
دیدگاه شما