کدخبر : 4132
چهارشنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۸ - ۱۶:۴۰
دکتر زهره نریمانی:

معیار گزینش اشخاص از منظر امام صادق

معصومان در هنگام انتخاب اشخاص به کدام ویژگی فردی و شخصیتی وی نظر کرده و او را شایسته معرفی می کردند؟

سخن گفتن از معارف ناب اهل بیت به ویژه فرمایشات امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام) حقیقتاً سخن گفتن از انسانیت، رستگاری، نجات و صلاح است. بی شک همانگونه که ما نه به عنوان شیعه بلکه به عنوان انسان به فهم ، درک و عملی کردن این معارف نیازمندیم این معارف بعضاً خاک خورده نیز سخت نیازمند کشف و افشاء و پیاده شدن هستند. به همین دلیل است که امام رضا (علیه السلام) فرموده اند:

«رَحِمَ اللّهُ عَبْدا اَحْیا أمْرَنا،» فَقُلْتُ لَهُ: «فَکَیْفَ یُحْیِی أمْرَکُمْ؟» قالَ: «یَتَعَلَّمُ عُلُومَنا و یُعَلِّمُها النّاسَ، فَإِنَّ النّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعُونا»

«خداوند، رحمت کند آن بنده ای را که امر ما را زنده کند!». گفتم: چگونه امر شما را زنده کند؟ فرمود: «علوم ما را فراگیرد و به مردم بیاموزد، که اگر مردمْ زیبایی های گفتار ما را می دانستند، از ما پیروی می کردند».

در این فرصت روی سخنم بیش از هر کس با کسانی است که متولی امری از امور جامعه هستند و به واسطه این موقعیت گاه باید از بین افراد مراجعه کننده افرادی راگزینش و انتخاب کنند. آیا واقعا این افراد بزرگوار تاکنون  از خود پرسیده اند در حکومت دینی، از منظرامام معصوم ملاک ومعیار این نوع گزینش چیست؟

معصومان در هنگام انتخاب اشخاص به کدام ویژگی فردی و شخصیتی وی نظر کرده و او را شایسته معرفی می کردند؟

با تأمل ، درنگ و دقت در مجموعه روایات اهل بیت علیهم السلام می توان به راحتی توصیه هایی از حضرات معصومین دراین باره دریافت که اجرای آن می تواند نوید دهنده داشتن جامعه ای پویا وبالنده است.

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ‏ وَ لَا بِصِیَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاهِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَکَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَکِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَهِ.( الکافی (ط – الإسلامیه) / ج‏۲ / ۱۰۴ / باب الصدق و أداء الأمانه ….. ص : ۱۰۴)

امام صادق علیه السلام فرموده اند: فریب نماز و روزه مردم را نخورید، زیرا آدمی گاه چنان به نماز و روزه خو می کند که اگر آنها را ترک گوید، احساس ترس می کند، بلکه آنها را در راستگویی و امانتداری بیازمایید.

در این روایت شریف از امام صادق، چند نکته لطیف و زیبا نهفته است:

امام در باب معاشرت و انتخاب افراد، ابتدا ما را از تمرکز کردن بر دو مقوله بسیار مهم دینی  پرهیز داده اند ، سپس محوریت گزینش را بر دو امرمتمرکز کرده اند: توجه نکردن به نماز و روزه افراد و اهمیت دادن به راستگویی و امانتداری آن ها.

امام دلیل نهی خود درباب بی توجهی به نماز و روزه را داشتن پتانسیل های مختلف در این امر عبادی فردی دانسته اند که به یک مورد آن یعنی عادت اشاره کرده است. واضح است که نماز و روزه به دلیل عادت شدن و فردی بودن و نیز نداشتن ارتباط اولیه با ذات و خوی شخصیتی می تواند هم به عنوان عادت روزمره به شمار آید و هم اینکه به سبب ارزیابی شدن آسان به نوعی ریا کاری بدل شود. به همین دلیل امام ، ما را از قرار دادن آنها به عنوان میزان ارزیابی افراد برحذر داشته است.
از سویی
دو میزان ارزیابی اشخاص از سوی امام، راستگویی و امانتداری معرفی شده است. نکته مهم این است که این دو خصیصه کاملاً اجتماعی و مربوط به رفتارهای فرد در حوزه جامعه و معاشرت با خلق است. چرا که این رفتارها برخلاف نماز و روزه اگر به عادت تبدیل شوند حُسن بوده و هرگز نمی توان به مدت طولانی به قصد ریا به این خلقیات زبنده آراسته شد.

نکته ای مهم تر که در روایتی دیگر از امام صادق تبیین شده است ارتباط راستگویی و بالارفتن کیفیت کاری است. در حدیث آمده است: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ( ع )مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَکَى عَمَلُه‏. هر کس راستگو باشد عملش رشد می کند.
کافی ج۲ ص۱۰۵ ح۱۱

در روایت دیگر این دو ویژگی به عنوان دو خصلت انبیاء معرفی شده است. پیامبران الهی  به عنوان بهترین افراد عصر خود که از سوی خدا برای امر مهم و خطیر رسالت گزینش شده اند، ابتدا به این دو صفت آراسته بوده اند و پس از رسیدن به مقام نبوت به نماز و روزه و…امر شده اند. عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ، قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ- عَزَّ وَ جَلَّ- لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَهِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ».  امام صادق فرمودند خدای عزوجل هیچ پیامبری را برنگزید مگر آنکه راستگو و امانتدار به نیکوکار وفاجر بود.کافی (ط – دار الحدیث) / ج‏۳ / ۲۶۹ / ۵۱ – باب الصدق و أداء الأمانه ….. ص : ۲۶۹٫

در روایت دیگر امام صادق به نقل از رسول خدا خاستگاه ها و نتایج عدم التزام به امانت و راستگویی را مطرح کرده است. إِذَا أَرَادَ اللَّهُ- عَزَّ وَ جَلَّ- هَلَاکَ عَبْدٍ، نَزَعَ مِنْهُ الْحَیَاءَ، فَإِذَا نَزَع

َا کَانَ خَائِناً مَخُوناً، نُزِعَتْ مِنْهُ الْأَمَانَهُ، فَإِذَا نُزِعَتْ مِنْهُ الْأَمَانَهُ، لَمْ تَلْقَهُ إِلَّا فَظّاً غَلِیظاً، فَإِذَا کَانَ فَظّاً غَلِیظاً، نُزِعَتْ مِنْهُ رِبْقَهُ الْإِیمَانِ، فَإِذَا نُزِعَتْ مِنْه‏ رِبْقَهُ الْإِیمَانِ، لَمْ تَلْقَهُ إِلَّا شَیْطَاناً مَلْعُوناً. هر گاه خداى عز و جل هلاک بنده ای را خواهد (او را مستحق لطف و توفیق نداند) حیا را از او بگیرد و چون حیا را از او گرفت او به مردم خیانت کند و مردم به او، و چون چنین کرد، امانت به کلى از او بر کنار شود، و چون امانت از او رخت بربست، همواره خشن و سخت دل شود، و چون خشن و سخت دل شد، رشته ایمان از او بریده شود، و چون رشته ایمان از او بریده شود. او را جز شیطانى ملعون نبینى (صفاتش همه شیطانى شود و مورد لعنت خدا و ملائکه قرار گیرد).کافی ج۲ ص۲۹۲٫

در این روایت بی حیایی و منفور بودن، به عنوان پیش زمینه امانتدار نبودن معرفی شده است سپس  از خیانت کاری، خارج شدن از دایره رحمت و عطوفت، لعنت و شیطانی شدن تمام افعال به عنوان پیامدهای امانتدار نبودن سخن رفته است وهمه اینها یعنی هلاکت ونابودی.

حال با اندکی دقت و ژرف نگری در اعمال خود ، آیا پسندیده تر نیست که در میزان انتخاب ها و گزینش افراد برای سپردن مسئولیت ها حتی اگر آن مسئولیت نظافت یک میز  باشد تجدید نظر کنیم؟ البته ما مردم نیز باید در سپردن مسئولیت های حکومتی مان که در قالب انتخابات آزاد صورت می گیرد با به این مشخصه ها عنایت داشته باشیم. تا بتوان جامعه ای دور از هلاکت و ویرانی و همراه با بالندگی و رشد و پویایی برای خود و نسل های آینده به وجود اوریم. که این وعده امام صادق است و صادق آل محمد هر گز خلف وعده نکرده و دروغ نمی گوید. در این جا ا یک نکته را نیز باید عرض کنم. با دقت در روایات اهل بیت می توان به خوبی فهمید چرا گاه ما مسلمانان در زمینه هایی که امید تعالی و پیشرفت داریم نه تنها هیچ پیشرفتی نمی کنیم بلکه عقبگرد هم داریم. پس راز آن در دوری از معارف ناب معصومین و گاه برعکس عمل کردن خواسته ها و توصیه های آنان است.

دکتر زهره نریمانی
عضوی هیئت علمی دانشگاه
مطالب مرتبط
نظرات بازدید کنندگان
دیدگاه شما